راهنمای کامل کوددهی پسته در تمام مراحل رشد (از آب استارت تا خندانی) ________________________________________
مقدمه
پسته (Pistacia vera L.) که به «بادام سبز» نیز معروف است، پنجمین محصول تجاری مهم آجیل در جهان و یکی از محبوبترین و گرانقیمتترین محصولات باغی محسوب میشود. یکی از مهمترین دلایل گران بودن آن، شرایط سخت کاشت و نگهداری است. درختان پسته عموماً در مناطق گرم و معتدل رشد میکنند و
مقاومت بسیار کمی در برابر سرما دارند. میوهدهی پسته از طریق گردهافشانی انجام میشود؛ به همین دلیل برای باردهی، به هر دو درخت نر و ماده نیاز است و معمولاً به ازای هر ۸ تا ۱۰ درخت پسته، یک درخت نر کاشته میشود.
بذر پسته حدود ۲ سال طول میکشد تا به نهال تبدیل شود و نهال پسته ۵ سال طول میکشد تا به ثمر بنشیند. معمولاً ۱۰ تا ۱۲ سال طول میکشد تا باغ به بازدهی اقتصادی برسد. در این مدت، برنامه کوددهی باید با دقت طراحی و اجرا شود تا مغز پسته بهخوبی پر شود؛ زیرا تغذیه صحیح درختان پسته نقش مستقیمی در افزایش بهرهوری آنها دارد.
دانههای پسته سرشار از پروتئین، چربی، فیبر غذایی و ویتامین B6 هستند. درخت پسته شاخههای گستردهای دارد اما ارتفاع آن بهندرت از ۹ متر بیشتر میشود. هر برگ دارای یک تا پنج جفت برگچه ضخیم، پهن، چرمی و پینهدار است. گیاهان معمولاً دوپایه هستند (دارای گلهای نر یا ماده) و میوههای دروپه سفید بهصورت خوشهای به طول ۱.۵ تا ۲ سانتیمتر هستند.
در این مقاله، بهطور مختصر کودهای مورد نیاز در مراحل مختلف رشد پسته بررسی میشود. این مطلب بر اساس تجربیات پستهکاران و با تکیه بر منابع علمی روز دنیا در زمینه کاشت و نگهداری پسته نگارش شده است.
اگر به درخت پسته کود داده نشود، گیاه عناصر غذایی را از خاک برداشت میکند و رشدی حداقلی خواهد داشت — مشابه پسته وحشی جنگلی. اما در باغ پسته، نیاز به عملکرد و رشد بالاتری نسبت به شرایط طبیعی داریم؛ بنابراین مصرف کود پس از آبیاری، مهمترین عامل افزایش عملکرد است.
مصرف کود پسته در ایران و دنیادر دنیا، شرکتهای تخصصی تغذیه گیاهی وجود دارند که بهصورت اختصاصی روی تغذیه و کوددهی باغات کار میکنند و بر اساس شرایط منطقه و نیاز گیاه، توصیههای تغذیهای مبتنی بر تحقیقات روز ارائه میدهند. کشاورزی که بر اساس این توصیهها عمل کند، قطعاً نتیجه بهتری نسبت به مصرف خودسرانه کود خواهد گرفت.
اما وضعیت مصرف
کود در ایران دقیقاً برعکس است: میانگین عملکرد پسته خشک در دنیا در سال ۲۰۱۸ حدود ۴ تن و ۲۰۰ کیلوگرم بوده، در حالی که این رقم در ایران تنها ۱ تن است. پستهای که زادگاهش ایران است، نباید مسیری را طی کند که هرچه پیش میرویم شرایط بدتر شود.
آبیاری
اگرچه درخت پسته به خشکی مقاوم است، اما زمانی که آب بهطور سیستماتیک در دسترس باشد — بهویژه در ماههای تابستان — محصول بیشتری میدهد. بهطور کلی،
تنش آبی باعث بروز پدیده سالآوری میشود. درختان پسته بهخصوص در زمان
پرشدن مغز، نیاز آبی بالایی دارند. با این حال، نباید حجم زیادی آب را در چند نوبت محدود در اختیار درختان بالغ قرار داد، زیرا ممکن است رشد بیشازحد پوشش گیاهی، بر باز شدن میوه اثرمنفی
بگذارد.
پس از حفر کانال با عمق مناسب، لایهای از کود حیوانی پوسیده (تا ضخامت تقریبی ۱۰ سانتیمتر بسته به سن درخت) در کف کانال ریخته میشود و سپس مقادیر توصیهشده کودهای شیمیایی روی آن قرار میگیرد. کانال حفرشده باید حداکثر تا دهه اول اسفند با خاک پر شود. هرچه کود دامی پوسیدهتر باشد، نتیجه بهتری خواهد داشت.
نکته: کود حیوانی تازه، علاوه بر خطر آلودگی به بیماریها و علفهای هرز، در هنگام پوسیدگی نیتروژن خاک را جذب کرده و بهعنوان رقیب درخت عمل میکند.
در اواخر اسفند، مصادف با مرحله تورم جوانهها، لازم است باغ با عناصری که در گردهافشانی و تلقیح نقش مستقیم و تعیینکننده دارند محلولپاشی شود. از میان مواد مغذی، سه عنصر
روی، بور و نیتروژن اهمیت ویژهای دارند. در ابتدای فصل، جوانهها زودتر از ریشه درخت فعال شده و شروع به رشد میکنند؛ اگر تغذیه بهدرستی انجام نشود، برخی جوانهها باز نمیشوند یا در صورت باز شدن، تنها تعداد کمی بذر روی هر خوشه تشکیل میشود.
برنامه کوددهی معمولاً برای یک باغ و محصول خاص طراحی میشود. در مرحله استقرار برنامه، از خاک برای بررسی مواد مغذی موجود نمونهبرداری میشود و پس از شروع اجرای برنامه، تجزیه و تحلیل برگ نیز برای نظارت و پایش دقیقتر توصیه میشود.
«آباستارت» اصطلاحی رایج بین باغداران است که به اولین آبیاری ابتدای فصل، برای فعالسازی درخت گفته میشود و معمولاً در اسفندماه انجام میشود. بسیاری از باغداران در این مرحله بهاشتباه از کودهایی استفاده میکنند که میتواند اثرات منفی روی تشکیل میوه بگذارد. در این مرحله، ریشههای درخت بهدلیل نزدیکی به فصل خواب و نبود برگ روی درخت، جذب مؤثری ندارند و نباید از کودهای محلول به مقدار زیاد استفاده شود، چرا که در اثر آبشویی از دسترس ریشه خارج میشوند.
کودهای مصرفی در این آبیاری باید ماندگاری مناسبی در خاک داشته باشند.
فروتست پسته در زمان تورم جوانههاتأثیر محلولپاشی فروتست پاییزه نسبت به بهاره، حدود ۷۰ به ۳۰ است و بیشترین تأثیر مربوط به فروتست پس از برداشت است. در محلولپاشی فروتست بهاره (زمان تورم جوانهها)، جذب عناصر تنها از سطح جوانهها انجام میشود؛ در حالی که محلولپاشی پس از برداشت، از سطح برگها صورت میگیرد. با این حال، محلولپاشی فروتست در مرحله بهاره نیز نسبت به عدم انجام آن ارجحیت دارد، زیرا نیروی لازم برای تشکیل برگ، گردهافشانی و تلقیح کامل درختان را در ابتدای فصل تضمین میکند. مهمترین کود مورد نیاز برای محلولپاشی در زمان تورم جوانهها، کودهای مخصوص
فروتست و
اسید آمینه است. کود حاوی عنصر
روی در این ترکیبات بهسرعت در اجزای مختلف درخت جابهجا میشود و همراه با سایر ترکیبات، رشد بهینه درخت را رقم میزند. میزان بهینه ازت و
بور با فرم مناسب، در تنظیم هورمونی ابتدای فصل مؤثر است و به بهبود کیفیت و کمیت میوه میانجامد.
محلولپاشی این ترکیبات در ابتدای فصل پاییز و پیش از ریزش برگ، انرژی از دسترفته گیاه را بازیابی میکند، گیاه را برای خواب زمستانی آماده میسازد و به کاهش سالآوری کمک میکند. نیتروژن نیز عنصر اصلی مورد نیاز برای رشد مناسب ساقه و عملکرد خوب است؛ کمبود نیتروژن اغلب به برگریزی بیشازحد در طول دوره تولید و در نتیجه کاهش عملکرد مغز منجر میشود.
عناصر مورد نیاز بعد از ارزنی شدندرخت پسته در مرحله ارزنی شدن بهشدت به فعالیت برگی نیاز دارد، زیرا در این مرحله اندام جدیدی (میوه) به درخت اضافه شده و نیاز به عناصر غذایی بیشتری دارد. در این زمان، برگ و ریشه باید نیاز غذایی میوههای تازهتشکیلشده را تأمین کنند.نکته بسیار مهم این است که در همین مرحله، ظرفیت نهایی رشد میوه تعیین میشود؛ یعنی مشخص میشود که پسته نهایتاً چقدر رشد خواهد کرد. به همین دلیل، ضرورت مصرف کود پس از ارزنی شدن اهمیت زیادی دارد.
درختان پسته در این مرحله بهشدت به کلسیم نیاز دارند. کمبود کلسیم باعث عدم تشکیل صحیح پوست استخوانی شده و پس از نخودیشدن میوه، به ایجاد لکههای سیاه منجر میشود. کمبود روی نیز میتواند باعث سقط جنین یا افزایش پوکی پسته شود.
ضرورت محلولپاشی کلسیم در ابتدای تشکیل میوه (مرحله ارزنی تا عدسی شدن)کلسیم یکی از عناصر مهم و ضروری مورد نیاز گیاه است که در حفظ پایداری و نفوذپذیری غشای سلولی، فعالسازی برخی آنزیمها، سنتز پروتئینها، انتقال کربوهیدراتها و در نهایت رشد و نمو سلولها نقش اساسی دارد.
یکی از ویژگیهای مهم کلسیم این است که فعالیت فیزیولوژیک کمی در گیاه دارد، اما نقش بسیار مهمی در حفظ غشای سلولی، بهویژه در برابر تنشهای مکانیکی، ایفا میکند. بهطور کلی، کلسیم بلوک ساختمانی بزرگی در دیواره سلولی ایجاد میکند که حساسیت گیاه در برابر تنشهای محیطی و غیرمحیطی (آفات و بیماریها) را کاهش میدهد.
کود مناسب برای رشد شاخه و برگرشد رویشی و رشد شاخه در پسته مورد توجه بسیاری از باغداران است، اما باید توجه داشت که رشد رویشی بیشازحد باعث کاهش عملکرد میشود. در طول مراحل زندگی درخت پسته، باید تعادل میان بخش رویشی (شاخه و برگ) و بخش زایشی (خوشه و میوه) برقرار باشد. مصرف زیاد یا خارج از زمان مناسب کودهای نیتروژنی مانند اوره، باعث رشد بیشازحد شاخوبرگ میشود، در حالی که رشد خوشه، میوه و در نهایت عملکرد کاهش مییابد.
مصرف کود پسته برای کاهش پوسیدگی ریشهوظیفه اصلی ریشه، جذب آب و عناصر غذایی گیاه است؛ اگر ریشه دچار مشکل شود، تأثیر آبیاری و کوددهی بهشدت کاهش مییابد. بنابراین، اقدامات پیشگیرانه در برابر پوسیدگی ریشه پسته اهمیت زیادی دارد. پوسیدگی ریشه پسته عموماً ناشی از مصرف نامناسب کودهای دامی است. مصرف بیرویه این کودها ممکن است از نظر ظاهری و رشد رویشی نتایج مطلوبی نشان دهد، اما در سالهای آینده خطر پوسیدگی ریشه و طوقه را بهشدت افزایش میدهد؛ بنابراین باید با احتیاط مصرف شود.
نکته: کودهای دامی مورد استفاده باید کاملاً پوسیده باشند.
برخی ترکیبات، پوسته یا دیواره ریشه را در برابر قارچ و سایر عوامل بیماریزا مقاوم میکنند.
سیلیکات پتاسیم از این ترکیبات است که اخیراً در سطح جهانی مطرح شده و توسط باغداران بزرگ استفاده میشود. علاوه بر این، کودهای فرمولهشده بهصورت
فسفیت پتاسیم نیز به القای مقاومت در گیاهان کمک میکنند. فسفیت پتاسیم خاصیت منحصربهفردی در افزایش مقاومت گیاه در برابر
بیماریها دارد و پاسخهای دفاعی طبیعی گیاه را تقویت میکند.
این ترکیبات، القاکنندهای فیزیولوژیک بر پایه فسفیت پتاسیم با عملکرد دوگانهاند: از یک سو بهعنوان منبع فسفر و پتاسیم عمل میکنند و از سوی دیگر، بهدلیل وجود فسفر در قالب یون فسفیت، محرک مکانیسمهای دفاعی گیاه در ریشه، طوقه، ساقه و میوه در برابر قارچهای بیماریزا هستند.
تغذیه پسته در زمان پر کردن مغزنقش
پتاسیم در این مرحله بسیار پررنگ است، زیرا هسته گیاه در حال پر شدن و رشد است. بنابراین در برنامه کوددهی این ماه، کودهای حاوی پتاسیم باید بیشترین سهم را داشته باشند؛ بهتر است این کودها حاوی ریزمغذیها نیز باشند.
مصرف کود پسته برای درشت شدن مغزدرشت شدن مغز پسته یکی از مهمترین مراحل در یک باغ پسته است.
رشد میوه پسته سه مرحله دارد. در مرحله اول، پوسته رویی رشد میکند در حالی که مغز هنوز شروع به رشد نکرده است؛ در این زمان، کودهای نیتروژنی همراه با مقدار کمی کود پتاسیمی از طریق آب آبیاری مصرف میشود. مرحله دوم، تشکیل پوسته استخوانی است که تا حدی با مراحل قبل و بعد از خود همپوشانی دارد؛ در این مرحله نیز محلولپاشی کلسیم و مصرف کودهای اسیدآمینه و پتاسیم بسیار مؤثر است. مرحله سوم، رشد مغز پسته است که در آن انتقال مواد از برگها و ریشه به سمت میوه با سرعت بالایی انجام میشود؛ بنابراین استفاده از کودهای با درصد پتاسیم بالا در طول این دوره ضروری است.
نکته قابل توجه این است که مهمترین شرط برای درشت شدن مغز پسته، آبیاری مناسب است. در صورتی که فواصل آبیاری بسیار زیاد شود یا کمبود آب رخ دهد، درشتشدن مغز پسته با مشکل مواجه خواهد شد.
برای خندان شدن پسته، لازم است مغز بهخوبی رشد کرده باشد؛ در غیر این صورت، حتی اگر پسته خندان شود، مغز کوچکتر داخل پوسته بزرگ، بازارپسندی و اونس ضعیفی خواهد داشت. برای خندانی پسته، تأمین رطوبت خاک در مراحل انتهایی رشد مغز اهمیت زیادی دارد.
تنش خشکی ممکن است باعث خندان شدن پسته شود، اما رشد مغز بهخوبی اتفاق نمیافتد.
علاوه بر تأمین رطوبت، باید پتاسیم بهصورت مصرف ریشهای در طول فصل رشد برای درخت تأمین شود. در مراحل انتهایی نیز محلولپاشی
سیلیکون و پتاس، با ایجاد سیگنال برای انتقال بیشتر مواد از برگها به سمت میوه، باعث رشد بهتر مغز پسته و در نهایت خندانی مطلوب میشود.
نکته: مصرف هر کودی، اگر بیشازحد باشد، مضر خواهد بود.
جمعبندی: زمان مصرف کود، مهمتر از نوع کود است
از مهمترین شاخصهای اثرگذاری یک کود، زمان مصرف آن است. کود مناسب تنها زمانی مؤثر خواهد بود که در بازههای کلیدی نیاز گیاه مصرف شود؛ در غیر این صورت، حتی یک کود باکیفیت نیز میتواند به گیاه آسیب بزند. تأمین آب در بهار و تابستان، شرط اول جذب و اثرگذاری کودها در باغات پسته است.
:منابع
1- https://fruitsandnuts.ucdavis.edu/nutrients-fertilization
2-
https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0304423823000183 3-
https://www.cdfa.ca.gov/is/ffldrs/frep/FertilizationGuidelines/Pistachio.html 4-
https://link.springer.com/article/10.1007/s00344-021-10330-5 5.https://www.academia.edu/19482087/Alternate_bearing_influences_annual_nutrient_consumption_and_the_total_nutrient_content_of_mature_pistachio_trees
این مطلب توسط تیم تحقیقاتی و علمی آوان تهیه شده است. استفاده از مطالب برای نشر علم و آگاهی، با ذکر منبع و درج لینک، مانعی ندارد.
سیستم کاربری